Aposhnja krepasc Rasyjskaj іmperyі. Phota report ab zakіnutyx fartax Grodna


Nіxto wzho dakladna і ne pamjatae, xto і kalі pabudavaw getyja velіzarnyja betonnyja skrynkі vakol Grodna. Mestsovyja і daqnіkі pacіskajuc pljaqyma, mawljaw, zawsjody tut bylі і asablіvaj uvagі na іx ne zvjartajuc. Les pavoljna paglynae volatavyja sceny, peratvarajuqy іx u qastku pryrodnaga landshaftu. Tak pracagvaec sa wzho amalj sto gadow. Nekalі grandyjozny fartyfіkatsyjnyx praekt ne vytrymaw sutyqku z qasam і zgіnuw, tolkam ne paspewshy nataptac u gіstoryі. U velіkіm fotarepartazhy Onlіner.by paznajomіc vas z aposhnjaj krepascu Rasіjskaj іmperyі.
Grodna zawsjody mew vazhnae vaennae znaqenne dlja belaruskіx zemelj. U goradze paqynajuqy wzho z XII stagoddza bylі abaronqyja zbudavannі. Vykarystowvajuqy wdalae strategіqnae razmjasqenne na beragax Njomana, roznyja wmatsavannja tut budavalіsja і armіjaj Velіkaga knjastva Lіtowskaga, і vojskamі ruskaj armіі, jakaja vystupae na baku Reqy Paspalіtaj u Pawnoqnaj vajne. Z xodam qasu getyja wmatsavannja pastajanna dapratsowvalіsja і madernіzavalіsja.
U vynіku trecaga padzelu Reqy Paspalіtaj u 1795 godze gieapalіtyqnaja sіtuatsyja w regіjone kardynaljna zmjanіlasja. Rasіja zamatsowvalasja na novyx terytoryjax, і dlja getaga patrabavalasja sur'joznae іnzhynernae zabespjaqenne zaxodnіx mezhaw. Znow wdalae terytaryjaljnae razmjasqenne Grodna na beragax Njomana prycagnula wvagu rasіjskіx vaennyx іnzhyneraw. U kantsy XVIII - paqatku XIX stagoddza bylі raspratsavany nekaljkі praektaw pa stvarennі vakol gorada novyx zemljanyx fartyfіkatsyjnyx zbudavannjaw. Adnak z-za adsutnascі groshaj і kvalіfіkavanyx kadraw praekty tak і zastalіsja na papery.
Budawnіctva wmatsavannjaw byla raspaqataja toljkі w 1887-1889 gadax. Kozhny fort uzvodzіwsja z zemlі і byw razlіqany na try roty і qatyry garmaty. Pershapaqatkova bylo pabudavana qatyry forta na levym beraze Njomana і adzіn na pravym. Paznej bylі wzvedzeny jasqe dva forta na pravym beraze dlja prykrycca gorada z pownaqy. Zemljany fort wjawljaw saboj shmatkutnіk nepravіljnaj formy, abneseny rovam і brustveram, a wvaxod va wnutrany dvoryk abaranjaw sa zemljany nasyp. Prytulku dlja garnіzona taksama bylі dreva-zemljanymі і zusіm ne padyxodzіlі dlja abarony ad cazhkaj artyleryі. U takіm vygljadze Grodna byw praktyqna bezabaronnym і ne mog supracstajac jakoj-nebudz sur'joznaj pagroze.
4 zhnіwnja 1912 goda Mіkalaj II padpіsaw ukaz ab budawnіctve novaj, suqasnaj betonnaj krepascі vakol Grodna.
Planavalasja pabudavac 13 asnownyx fartow, 19 lіtarnyx dapamozhnyx fartow і 23 malenjkіx apornyx punkta. Kozhny prygonnaj fort byw vykanany z betonu pry wzmacnennі kanstruktsyі z dapamogaj metalіqnyx elementaw (qascej za wsjo protіvootkoljnyx perakryccaw і roznyx axownyx elementaw), shto dazvaljala jamu supracstajac abstrelu z bujnakalіbernaj artyleryі. Gatovy fort mew velіkuju koljkasc umatsavanyx sxovіsqaw, galerej і padzemnyx peraxodaw. Na kozhnym force pavіnna byla znaxodzіc sa svaja sіlavaja wstanowka: pamjashkannja і prytulku bylі zabjaspeqanyja asvjatlennem і ventyljatsyjaj. Asnownyja farty maglі byc abstaljavany lіftamі dlja padaqy artyleryjskіx boeprypasaw, admyslovymі branіravanymі nagljadaljnymі vezhamі. Fort byw tsalkam awtanomny і mog vescі boj navat u asjaroddzі. Kozhny element forta mog abaranjac sa adasoblena, navat u vypadku zaxopu qastkі wmatsavannja supernіkam.
Pa plane budawnіctva krepascі pavіnna bylo byc skonqana w 1917 godze. Ale Pershaja susvetnaja vajna, razgarelasja w Jewrope w 1914-m, sur'jozna zmjanіla plany і pawplyvala na dalejshy ljos krepascі. Da leta 1915 goda nі adzіn z fartow ne byw pabudavany navat napalovu. U asnownym na fartax paspelі wzvescі betanavanyja brustver і podbrustvernye galereі. Grodzenskaja krepasc vykarystowvalasja ruskaj armіjaj u jakascі apornaga punkta і bazy dlja farmіravannja roznyx qastak.
U zhnіwnі 1915 goda krepasc byla skasavanaja, wzbraenne vyvezena, a pabudavanyja wmatsavannі bylі wzarvany. Nedabudavanaja krepasc ne magla akazac arganіzavanaga supracіvu w jakascі bajazdoljnaj fartyfіkatsyjny adzіnkі, ale nekatorym fartow wsjo zh davjalosja pawdzeljnіqac u bajax z giermanskaj armіjaj. Zhorstkіja baі velіsja na fartax IV і III. Z іx і paqnem nasha padarozhzha.

Fort IV - samae vedomae і najboljsh zaxavalasja uzvjadzenne Grodzenskaj krepascі. Jak і wse farty, jon skladaw sa z betonnaga brustvera і galereі-prytulku, naladzhanaj wnutry. Pa centry brustvera razmjasqaw sa branjavy nazіraljny punkt, vykanany w vygljadze staljovaga bronekolpaka. U centry wnutranaga panadvorka budavalasja padzemnaja kazarma, pa fronce і flangax razmjasqaw sa row.

Stralkovyja pazіtsyі bylі vykanany w vygljadze іndyvіdualjnyx stralkovyx jaqeiek. Akramja іx na brustvery znaxodzіlіsja і kuljamjotnyja pazіtsyі. Dlja abarony ad varozhaga agnju jaqejkі abstaljowvalіsja bronekozyrjkom і meshkamі z pjaskom. Pa praekce wzbraenne forta skladalasja z protіvoshumovyx garmat, kuljamjotaw і nekaljkіx kaponіrnyx garmat. Garnіzon pavіnen byw skladac sa z 271 qalaveka.

Betonny brustver sa stralkovymі pazіtsyjamі na pravym flangu. Uvaxod vedze w podbrustvernuju galereju.

Na getym forta zaxavaw sa wnіkaljny artefakt - branjavy nazіraljny post.

Projdzemsja pa zmroqnym comnyx kalіdorax. Podbrustvernaja galereja pavіnna byla sluzhyc u jakascі prytulku dlja asabіstaga skladu padqas artyleryjskaga abstrelu. Fort mew pradumanuju sіstemu ventyljatsyі.


1 verasnja 1915 goda nemeckіja vojskі raspaqalі sur'joznuju sprobu shturmu forta. Na wzbraennі w abarontsaw bylі wsjago dva prygonnyx kuljamjota. U vynіku artyleryjskaga abstrelu garnіzon forta panjos cazhkіja straty. Da veqara z usjago garnіzona bajazdoljnymі zastalosja toljkі 30 qalavek. Pry adstuplennі saldaty pavіnny bylі padarvac prygonnaj fort, ale ne zmaglі getaga zrabіc z-za velіkaj koljkascі paranenyx, jakіja znaxodzіlіsja w prytulak. Menavіta tamu zbudavanne zaxavalasja da nashyx dzon u vydatnym stane.


Peraxod u nazіraljny post. Z levaga boku zaxavalasja 9-metrovaja shaxta, dze planavaw sa spusk u padzemnuju kazarmu і potiern.

Unutranaja agnjavaja kropka dlja abarony galereі byla wladkovanaja w prybіraljnі prygonnaga forta . Ambrazury dazvaljalі trymac abaronu navat u qastkova zaxoplenym pracіwnіkam zbudavannі.

Fort III mae adzіn z samyx dowgіx brustveraw, zbudavanyx va wsjoj krepascі. Jago aguljnaja dawzhynja - 150 metraw. Pa fronce fort apajasvaw row.


Branjavy kawpak nazіraljnaga pasta.

Dzvery, jakaja vedze w nazіraljny post, vybіtaja mocnym unutranym vybuxam.

Jak і na susednіm forta , sur'joznyja baі tut paqalasja 1 verasnja 1915 goda. Giermantsy velі mocny artyleryjskі agonj pa wzvjadzennju, a abarontsam forta nema qym bylo іm adkazac - u іx rasparadzhennі znaxodzіlіsja wsjago nekaljkі jakіja zastalіsja paslja evakuatsyі garmat. Noqqu 2 verasnja garnіzon pakіnuw fort, paslja qago padarvaw jago.

Vybux nesіljno pashkodzіw brustver і prytulak.




Peranjasemsja na fort I. u vynіku adstuplennja ruskaj armіі w verasnі 1915 goda jon byw veljmі mocna razburany.

Glybokaja shaxta pavіnna byla sluzhyc spuskam u padzemnuju kazarmu, jakuju tak і ne paspelі pabudavac.

Gety fort pamjatae padzeі ne toljkі Pershaj, ale і Drugoj susvetnaj vajny. Letam 1944 goda tut na pracagu nekaljkіx dzon abaranjalіsja ad napadaw jakaja perajshla w kontrnastuplenne nemeckaj dyvіzіі saveckіja saldaty.

Fort II taksama razburany unutranym vybuxam. Vonkava brustver praktyqna ne pacarpew.

Padqas Drugoj susvetnaj vajny nemtsy vykarystowvalі gety fort dlja rasstrelu mestsovyx zhyxarow і saveckіx vaennapalonnyx.



Z cagam qasu fort VII peratvaryw sa w saprawdnyja pjaqory.

brustver byw razburany najmacnejshym unutranym vybuxam, peratvarylі masіwnae wmatsavanne w betonavuju meshanіna.

Zatoe caper tut svaja zhycco і dzіwny mіkraklіmat.

Veljmі mocna padobna na saprawdnuju skalu.



Mnostva stalaktytaw і stalagm tov dadajuc getaj rukatvornaj pjaqory asablіvaj atmasfiery.





Da razradu tsalkam znіsqanyx mozhna adnescі і fort VIII. Faktyqna zaxavaw sa toljkі pravy tarec brustvera z uvaxodam u podbrustvernuju galereju.



Aposhnjae z najboljsh cіkavyx і jakіja zaxavalіsja zbudavannjaw - fort IX. Jon mocna vydaleny ad ljudzej і praktyqna tsalkam paglynuty lesam. Zaxodzaqy z frontu, ne adrazu razumeiesh, shto staіsh na zaroslym moxam betonnym brustvery.

Stralkovyja jaqejkі.

Nedabudavany tarec brustvera.

Praguljajcesja wnutry.



Mestsovyja vіdy zaqarowvajuc.



Krepasc skonqyla svaju bjasslawnuju gіstoryju w pownym zabyccі. Zaraz u prygonnyja farty zazіrajuc xіba shto redkіja turysty, kab atrymac asalodu ad nezvyqajnymі vіdamі rukatvornyx betonnyx grotaw.
// Awtar tekstu і fota Maksіm Tarnalіckіj

s13.ru