Xroniki kancsa svetu. Samy glyboki bunker Belarusi: ne shukajce jago na karce

Ab'jekt 1161 budavali w rezhyme najstrogaj sakretnasci. Navat rajonnyja wlady niqoga ne vedali ab getaj budowli. Dzevjac padzemnyx paverxaw, miljjony saveckix rubljow ...

U gady xalodnaj vajny pa wsim Saveckim Sajuze aktywna budavali padzemnyja kamandnyja punkty. Ab kancy svjatla tady nixto ne dumaw, a vosj da jadzernaj wdaru ryxtavali sa z usjoj sur'joznascu. Adzin taki superbunker josc i na terytoryi Belarusi. Jon uzho dawno ne z'jawljaec sa sakretnym ab'jektam, ale znajsci jago sjonnja mozhna, toljki majuqy dakladnyja kaardynaty. Dzjarzhava ne zmagla i ne zaxacela vykarystowvac geta wnikaljnae zbudavanne dlja inshyx (napryklad, turystyqnyx) metaw i pazbylasja ad cazharu wtrymannja ab'jekta samym elementarnym sposabam - zakapali, pishuc Naviny.by.

Dva gady tamu. Grodzenskaja voblasc, Svislacki rajon. Pablizu Belavezhskaja pusqa. Mescsovuju darogu perasjakae vysakavoljtnaja linija. Uzdowzh jae w poli idze razbitaja prasjolkavaja daroga. Dze-nidze na daroze trapljajuc sa reshtki betonnyx plit. LEP skanqaec sa nevjaliki padstancyjaj, a daroga vedze dalej u les. U lecsu wzdowzh darogi vidnejuc sa reshtki betonnaga plota, jakim zvyqajna byla samaja nadzejnaja vajskovyja garadki. Koljki takix razrabavanyx garadkow znaxodzic sa w lesax Belarusi! Daroga idze wzdowzh plota. Raptam naperadze w gusqy bjazljudnaga lesu pogljad wpiraec sa w velizarny metaliqny angar. Jago pamery dzivjac: dawzhynja - 200 metraw, shyrynja - 50 metraw, vyshynja - 24 metry.

U mnogix mescsax metaliqnyja sceny angara razabrany. Praz adzin taki takoj prajom zajazdzhaem va wnutr. Apynjaemsja na zakinutaj budpljacsowcy pamizh dvux vystupowcsaw zj zemli betonnyx zbudavannjaw, jakija nagadvajuc velizarnyja shajby. Nad imi zamerli dva Kazlova krana. U adnoj z shaxtaw, jakija veduc u glybinju, spynilasja adkrytaja kabina lifta. Vakol usjo nagadvae zonu z «Stalkera». Tawsqynja zhalezabetonu ne vyklikae sumnennjaw, shto gety budynak vaennaga pryznaqennja. U takim pustym velizarnym angary serod dawno zakinutaj budowli adquvaesh sebe newtuljna.

Uniz, u adnu z betonnyx shajbaw, vedze qasovaja lesvicsa. Asvjatljajuqy shljax lixtarykami, imknuqysja stupac pa krajax pragnilyx drawljanyx prystupak, spuskaemsja wniz. Use paverxi - padobnyja: zhalezabetonnyja sceny afarbavanyja qyrvonaj gruntowkaj, nejkija kabinety, qasam trapljajuc sa adnosna prastornyja zaly. Xadzhenne z lixtarykam pa adnastajnym kalidorax i pakojax nagadvae staruju kamputarnuju guljnju-straljalku sa sumnaj grafikaj. Qasam trapljajuc sa gjermodveri. Parogi dzvjarnyx prajomaw razmesqany na pawmetrovaj vyshyni - pad faljshpolom pavinny byli praxodzic kamunikacyi. Dze-nidze zaxavali sa reshtki vodnyx pompaw i sistem ventyljacyi.

Dasledavawshy adzin paverx, spuskaemsja nizhej. Na kozhnym paverse numar. Adlik vedzec sa ad paverxni zemli. 1, 2, 3, 4, 5 ... Tak glyboka w Belarusi ja ne spuskaw sa. 6, 7 ... Paqynaju adquvac psixalagiqny dyskamfort. Qasam zdaec sa, shto stanovic sa cazhka dyxac z-za magqymaga navaly atrutnaga metanu na glybini, ale w reqaisnasci pavetra tut csalkam qysty. Z 8-ga paverxa paqynaec sa «veqnaja merzlata» - vakol ljod. Nareshce, aposhni, 9-j paverx. Tut csarstva veqnaga ljodu, jaki ne rastae navat u letnjuju spjakotu. Ascarozhna paqynaem wzdym nazad.

Aficyjnaja nazva getaga zbudavannja, «shyroka vedomaga w vuzkix kolax», «Ab'jekt 1161». Veragodna, geta samae grandyjoznae padzemny budynak na terytoryi Belarusi.

Budavac «Ab'jekt 1161" raspaqali w daljokim 1985 godze w jakasci abaronenaga kamandnaga punkta krain-udzeljnics Varshawskaj damovy.

Tady w belaruskix lesax pobaq z Belavezhskaj pusqaj z'javili sa vaennyja aficsery-maraki. Menavita jany, jakija majuc dosved zbudavannjaw u rajone Severamorsk sxovisqaw u skalax dlja atamnyx padvodnyx lodak, na mescy kiravali budawnictvam sakretnaga ab'jekta. Vajskovaja qasc vaennyx budawnikow padparadkowvalasja napramuju Maskve.

Mescsa bylo abrana kalja zaxodnjaj mezhy SSSR, u lese. Da blizhejshaj vjoski - ne mensh za 5 km. Nedaljoka - qygunaqnyja stancyi Svislaq i Vawkavysk. Pryqym, u Svislaqy tady isnavala velikaja vajskovaja naftabaza, kudy padavalasja paliva dlja texniki pa trubapravodze z giganckaj armejskaj naftabazy ​​w Zhabincy. (U caperashni qas getyja zbudavanni csalkam razrabavany.)

Kab buduec sa ab'jekt nemagqyma bylo razgledzec sa spadarozhnikaw, nad im bylo zbudavana budynak maskirovaqnaga xovanki.

Adnaqasova paqalasja padvodka da ab'jekta LEP naprugaj 110 KV i zbudavanne magutnaj padstancyi. Taksama pablizu sakretnaga ab'jekta budavaw sa vaenny garadok.

Rezhym sakretnasci byw taki, shto navat mescsovyja wlady ne meli wjawlenni ab buduec sa budynku.

Dareqy, kali paqalosja geta budawnictva, u Zaxodnjaj Jewrope stali budavac tunelj pad La-Mansham. І katlavany abodvux zbudavannjaw rabili pa adnoljkavaj texnalogii - krugly u dyjametry katlavan pa mery kapannja wglyb wmacsowvali znizu betonnymi plitami. Takaja texnalogija dazvaljala vesci budowlju veljmi kampaktna.

Abaroneny kamandny punkt pabudavany w vygljadze dvux boqak, jakija syxodzac na glybinju 45 metraw. Dyjametr boqak - 35 metraw. U kozhnaj boqcy - 9 paverxaw. Praz kozhnyja try paverxi boqki zluqanyja peraxodami. Zverxu boqki abaroneny dvuma troxmetrovymi plastami zhalezabetonu, prastora pamizh jakimi zapownena mekkim napawnjaljnikam dlja paglynannja energii vybuxu pry pramym traplenni w verxnjuju plitu. Ad pramoga traplennja atamnaga boeprypasu geta ne abaronic, ale blizki atamny vybux zbudavanne csalkam vytrymae. Tak, padlogi budynki bez prablem peranosjac zrushenne da pawmetra.

Pa perymetry kamandnaga punkta znaxodzac sa 6 shaxt, jakija nagadvajuc raketnyja. Dzve z ix pryznaqany dlja vysownyx anten. Kali blizki atamny vybux zmjatae na paverxni wsjo anteny, to z getyx shaxtaw na vyshynju 40 metraw vystawljajuc sa novyja antennyja maqty. Astatnija shaxty - dlja podvoda kamunikacyj i avaryjnaga vyxodzaqy ljudzej. Asnownae antennae pole pavinna bylo byc pabudavana w nekaljkix kilametrax ad ab'jekta. Awtanomnae energazabespjaqenne kamandnaga punkta azhyccawljalasja ad dyzelj-gjenerataraw. Na aposhnim dzevjatym paverse w adnym z pamjashkannjaw pa praekce razmjasqaw sa morg z xaladziljnaj kameraj.

Adna «boqka» budavalasja w jakasci zhyloga pamjashkannja, drugaja - raboqaga. Pownaja awtanomnasc ab'jekta, za vykljuqenne pavetra dlja dyzelj-gjenerataraw - sutki.

Takix kamandnyx punktaw kirawnictva SSSR imknulasja zbudavac jak maga boljsh, kab praciwnik ne vedaw, kudy menavita nakirowvac asnowny wdar. Vedomyja padobnyja zbudavanni w Rasii, Kazaxstane, Ukraine i Maldove. Qastka takix zbudavannjaw budavalasja w vygljadze adnoj «boqki».

Kosht belaruskaga padzemnaga zbudavanni byla parawnaljnaja z koshtam 32 standartnyx qjetyrjexpodъjezdnyx damow. Geta znaqyc - cselaga mikrarajona.

Adzin z dakumentaw, znojdzenyx u bunkery

Uzho bylo skonqana wzvjadzenne padzemnaga zbudavanni i zhylyx damow vaennaga garadka, paqynaw sa mantazh sistem suvjazi i kiravannja, paqali prakladvac kabelja da inshyx ab'jektax, jak nastupiw kanecs 1991 goda, kali pablizu w Belavezhskaj pusqy byw kanqatkova razvaleny SSSR.

Ljos sakretnaga ab'jekta byla pradvyznaqanaja ...


zhniwni 2009 goda. Ekskursavodam pa bunkeru vystupiw inzhyner-budawnik Kanstancin Koxnovskij, jaki pracsavaw na getym ab'jekce

Deputat Verxownaga Savetu Belarusi 12-ga sklikannja ad g. Vawkavysk Mikalaj Aksamit uspaminae, jak da jago vesnoj zvjarnuwsja jago sebar dzacinstva inzhyner-budawnik Kanstancin Koxnovskij z infarmacyjaj, shto w jago akruze maec sa veljmi cikavae i veljmi daragoe zbudavanne. Paexali gljadzec. Daroga pryvjala da vajskovaga garadku, zapar zastawlenym kabeljnymi barabanami roznaga dyjametra. Samyja velikija barabany z kabelem dasjagali w dyjametry 5 metraw. Pobaq z kabeljami gruvascili sa skryni z nejkim abstaljavannem.

Z momantu raspadu SSSR finansavanne budowli bylo spynena, i pra getuju vajskovaj qastki maskowskae kamandavanne prosta zabylasja. P'jany praparsqyk z nekaljkimi saldatami sekeraj sek toljki medny kabelj i tut zha abpaljvaw na vognisqy izaljacyju. U adkaz na zawvagu Mikalaja Aksamita, jaki byw u zvanni majora i apranuty w adpavednuju formu, praparsqyk, bagata ustawljajuqy w svaju pramovu mat, prapanavaw daluqyc sa da jago zanjatku, skazawshy, shto medzi tut veljmi shmat - xopic i majoru.

Ale boljsh za wsjo wrazili deputata saldaty, boljshasc z jakix byli vyxadcsami z seredneazijackix respublik. Saldaty, pra jakija zabylasja kamandavanne, byli vymushanyja vyryc w lese zemljanki i ryxtavac sabe jezhu na vognisqax.

Amalj gatovyja zhylyja damy vaennaga garadka, amalj pabudavany gigancki padzemny kamandny punkt, nakryty velizarnym angaram, sotni barabanaw kashtownaga kabelja , kantejnery z daragim, suqasnym na toj qas, abstaljavannem. І serod getaga - kinutyja kamandavannem, brudnyja, negolenyja, u padranym forme, jakija perazhyli zimu w zemljankax, niby partyzany minulaj vajny, saldaty, jakija vyzhyvajuc tym, shto magli pradac apaleny na vognisqy kavalak mednaga kabelja.

Newzabave akazalasja , shto na ab'jekt 1161 pretendue shmat daljoka ne radavyx ljudzej. Dakladnej, padzemny budynak, pabudavanae w gluxim lese, ix mala cikavila. Kashtownasc pradstawljali mednyja kabeli suvjazi i inshae abstaljavanne, da prykladu, 2 dyzelj-gjeneratara pa 750 Kvt, kozhnaga z jakix xapila b, kab zabjaspeqyc elektryqnascu dobry pasjolak. Abstaljavanne bunkera bylo vyrablena ne toljki w SSSR, ale i w GDR, Qexaslavakii, Poljsqy, Vengryi i inshyx krainax Varshawskaj damovy.

Da momantu spynennja budawnictva tudy byli zavezenyja navat «pradmety raskoshy» typu dyvanow dlja gjeneraljskix pamjashkannjaw . Jak ni dziwna, getyja «pradmety raskoshy» apynuli sa najboljshaj tajamnicsaj - Mikalaj Aksamit, atrymawshy pa deputackim zapyce praktyqna wsju dakumentacyju pa zavezenaga w bunker majomasci, tam i ne zmog atrymac spis getyx samyx pradmetaw gjeneraljskaga pobytu. Jany byli pradadzenyja vajskowcsami w pershuju qargu. Zreshty, «pradmety raskoshy» byli drobjazzju w parawnanni z astatnim majomascu.

Na daragija mednyja kabelja i inshae abstaljavanne znajshlosja dosyc shmat uplyvovyx pretendentaw. Samy galowny z ix - kirawnictva 15-ga Uprawlennja KDB SSSR, jakija kuryravali budawnictva wsix padobnyx ab'jektaw na terytoryi SSSR, takim qynam, razmjasqala pra ix padrabjaznaj infarmacyjaj, u adroznenne ad mescsovyx uladaw.

Pakoljki, pavodle mizhdzarzhawnyx pagadnennem , gety bunker staw ulasnascu Belarusi, kirawnictvu byloga 15-ga wprawlennja KDB SSSR pryjshlosja «wzjac u dolju» nekatoryx qynownikaw i vajskowcsaw jakaja stala nezalezhnaj Belarusi.

Adna z sprob «pryvatyzavac» geta zbudavanne byla apisana w 1992 godze u gazece «Da mmersant ». Tady byla stvorana nevjalikaja firmaqka« Vospak », u zasnavaljnikax jakoj stajali Kuzjmiqaw, jaki vykladaw u adnoj z VNU Minska navukovy kamunizm, syn starshyni Minskaga garvykankama i inshyja padobnyja asoby. Getaja firma za simvaliqnuju sumu, prykladna tysjaqnuju qastku ad realjnaga koshtu, nabyla giganckae zbudavanne, pryqym, z usim zavezenaga majomascu. Nibyta - pad sxovisqa jablykaw. A simvaliqnuju sumu na kuplju bunkera vydaw - na veljmi ljgotnyx umovax - maskowski bank.

Veljmi cikava, pa slovax Mikalaja Aksamita, pavodziw sebe kirawnik Grodzenskaj voblasci Dzmitryj Artimenja . U toj qas u Belarusi sotavaj suvjazi jasqe ne bylo, a deficyt telefonnyx kabeljaw usjo jasqe byw. Na prapanovu Mikalaja Aksamita pa vykarystanni kabeljaw bunkera dlja telefanizacyi Grodzensqyny kirawnik voblasci adkazaw ne zusim csenzurnyja, paraiwshy Aksamita ne sovac sa w quzhyja spravy.

U inshy raz taemna vyvezci kashtownasci pasprabavali vajskowcy. U 1993 godze da ab'jekta pryjshla kalona z prykladna 30 armejskix gruzavikow z ukazannem ad vykonvajuqaga abavjazki naqaljnika Gjenshtaba Minabarony Belarusi Iljinova znjac axovu i zabjaspeqyc pagruzku pakinutaga majomasci.

Mikalaj Aksamit tady zdolew damagqysja mer reagavannja ad Meqaslava Gryba , jaki wznaqaljvaw kamisiju Verxownaga Saveta pa abarone, i jago pradstawniki byli vymushanyja z Minska dabirac sa da bunkera na vertaljoce i spynjac vyvaz majomasci.

Pry nastupnym razgljadze gjeneral Іljin tak i ne zmog patlumaq tj, dlja qago jon xacew vyvezci majomasc z ab'jekta, spasylajuqysja toljki na prosjbu Mikalaja Koscikava - namesnika starshyni Saveta ministraw Belarusi Veqaslava Kebiqa .

pry Verxownym Savece byla stvorana kamisija pa getamu ab'jektu, u jakuju, akramja inshyx, uvajshow i vaenny prakuror. Pa pytanni majomasci bunkera deputaty pravjali nekaljki pasedzhannjaw.

Pakoljki infarmacyja ab ab'jekce i jago zmescive stala vedomaja vyshejshaga kirawnictva Belarusi i deputatam Verxownaga Saveta, maskowskim pretendentam na getuju majomasc pryjshlosja adstupic. U 1993 godze bylo prynjata kanqatkovae rashenne, shto majomasc ab'jekta zastanec sa w Belarusi. І w toj zha god kirawnik Grodzenskaj voblasci Artimenja byw rasstraljany w svajgo doma. Zlaqynstva geta ne raskryta da caperashnjaga qasu.

Usjo kashtownae majomasc bylo vyvezena, a angar z padzemnym zbudavannem stali axowvac silami pazavedamasnaj axovy. Pastupova mescsovyja wlady razabrali jakaja stala nepatrebnaj betonnuju darogu. Plity, jakimi jana byla zaslana, pa pamerax vydatna padyxodzili na stolevyja perakrycci garazhow. Magutnae abstaljavanne padstancyi LEP bylo zamenena na boljsh prostae, jakoe vykarystowvaec sa dlja energazabespjaqennja navakoljnyx vjosak.

Nekaljki vartawnikow, pazmenna dzazhuryw u nevjaliki bytowcy w angara, zabjaspeqvali adnosnuju zaxavanasc pakinutaga ab'jekta. Xoc rabavac wzho tam bylo amalj nema qago. Qasam vartawnika prapuskali redkix cikawnyx pabadzac sa pa zakinutaga kamandnaga punkta. Tady pad daxam jaki ne mae voknaw angara zapaljvali sa magutnyja prazhektary.

Xoc finansavanne axovy azhyccawljalasja z rajonnaga bjudzhetu, ale kirawnictvu Svislackaga rajona takoe giganckae padzemny budynak akazalasja nepatrebnym. A bo pry nevjalikix vydatkax padzemny kamandny punkt mog stac turystyqnaj slavutascu ne toljki rajona, ale i wsjoj krainy. І jak papuljarny jon mog by byc sjonnja, kali vakol stoljki razmow pra kanecs svjatla!

Mozhna merkavac, shto w zakinutasci i dalejshym razburenni ab'jekta josc zacikawlenyja ljudzi - tyja, xto mae daqynenne da rabavannju samaga abaronenaga zbudavanni Belarusi . Da prykladu, pa slovax Mikalaja Aksamita, pra toe, kudy znikli pradmety gjeneraljskaga pobytu, pavinen vedac Sergjej Porcsak , u toj qas prazhyvaw u Vawkavysku i jaki pracsavaw na budawnictve ab'jekta naqaljnikam admyslovaga addzela w zvanni majora.

Ab bunkery infarmacyja davodzilasja da vyshejshaga kirawnictva Belarusi tago qasu - Stanislava Shushkeviqa i Veqaslava Kebiqa. Shmat cikavaga ab bunkery mozha raskazac byly starshynja KDB Eduard Shyrkowskaga , byly naqaljnik vaennaj kontrvyvedki Kez, byly naqaljnik kontrvyvedki pa Grodzenskaj voblasci Juryj peravale , byly ministr pa spravax abarony Pjotr Qavus , byly ministr abarony Belarusi Anatolj Kastenka .

jasqe adzin byly kirawnik Minabarony Pavel Kazlowski jasqe w 2006 godze raspavjow awtaru getaga materyjalu pra geta bunkery jak pra cikavuju zakinutym ab'jekce, jaki varta wbaqyc. A vosj z nagody ljosu zavezenaga w gety bunker majomasci Kazlowski raspavjadac niqoga ne zaxacew. Xoc vedoma, shto eks-ministr ne raz navedvaw sakretny ab'jekt menavita pa majomasnyx pytannjax.

U 2009 godze pad padstavaj nedaxopu srodkaw, nibyta z-za ekanamiqnaga kryzisu kancsa 2008 goda, rajonnyja wlady znjali z ab'jekta axovu. Ledz skonqylasja vesnovaja bezdarazh, jak mescsovyja zhyxary nakiravali sa sjudy za listavym zhalezam scen angara. Pryjazdzhali z partatywnym energogjeneratorom, da jakoga padluqali «balgarku", i joj adrezali listy jakasnaga ryflenaga zhaleza. Paznej zhaleza vyvozili traktarami.

Tyja, xto razburaw angar, lagiqna razvazhali: «Raz nedawna likvidavali axovu, znaqyc, ab'jekt dzarzhave ne patrebny. Ne prapadac zha dabru ». Tym boljsh, na ab'jekce ne melasja infarmacyi ab jago prynalezhnasci.

Naogul - geta standartnaja praktyka znisqennja shmatlikix ab'jektaw neruxomasci. Spaqatku zdymaec sa axova. Ab'jekt energiqna rujnuec sa w pracsese razgrablennja. Zatym, jak pravila, na abrabavanaj ab'jekce adbyvaec sa nesqasny vypadak - xto-to gine abo kaleqyc. Qascej za wsjo, geta cikawnyja padletki abo maradzory. Tady mescsovyja wlady prymajuc mery - «z metaj praduxilennja nesqasnyx vypadkaw» ab'jekt speshna znisqaec sa.

Belaruskim vajskowcsam gety abaroneny kamandny punkt u takim mescy ne patrebny. «Byw by nam patreben, ne byw by w takim stane», - tlumaqac vaennyja.

Spynic maradzorstva dapamaglo zvarot da starshyni Sajuza pisjmennikaw Belarusi Mikalaju Qargincsu , jaki mae dostup da tago, xto mozha w getaj kraine vyrashyc ljuboe pytanne - veljmi xutka ab'jekt stali pa qarze axowvac milicyjanty Svislackaga i Vawkavyskaga rajonaw.

Maec sa magqymasc vykarystowvac padzemny budynak u jakasci sxovisqa, da prykladu , rezervovaga zapasu praduktaw i inshyx zhyccova neabxodnyx pradmetaw. Abaronenae zbudavanne vytrymae ljubuju pryrodnuju i texnagjennuju katastrofu. Bez atomnogo oruzhija takoj obъjekt razrushitj dovoljno slozhno.

No jeщje luqshje ispoljzovatj etot nedostroennyj komandnyj punkt v kaqjestve turistskogo obъjekta. Jeщje nedavno mestnye zhitjeli qasto privozili tuda svoix djetjej i vnukov: «Posmotritje, poka ne razrushili, qto vo vrjemena SSSR umeli stroitj». Djejstvitjeljno, «nezalezhnaj» Belarusi vrjad li po silam sooruditj qto-to podobnoe sejqas i v obozrimom buduщjem.

V raspolozhjennuju poblizosti Belovezhskuju puщu postojanno prijezzhajut turisty. Mnogim iz nix bylo by intjerjesno posetitj i podzemnoe sooruzhjenije, gdje mozhno poquvstvovatj moщj nekogda velikoj imperii SSSR. Dlja naqala bez problem mozhno organizovatj xotja by odin ekskursionnyj marshrut po podzemnomu obъjektu, prolozhiv sootvetstvujuщije nastily s osveщjenijem.

Za rjeorganizaciju zabroshjennogo komandnogo punkta v turistiqjeskij obъjekt vystupaet dirjektor zapovednika «Belovezhskaja puщa» Nikolaj Bambiza. Jego poddjerzhivaet rukovoditjelj istoriko-memorialjnogo kompleksa «Linija Stalina», dirjektor blagotvoritjeljnogo fonda pomoщi voinam-intjernacionalistam «Pamjatj Afgana» Aleksandr Metla.

V sosednix s Belarusjju stranax i ne toljko v nix podobnye obъjekty starajutsja soxranitj, i oni prinosjat pribylj, javljajasj pri etom prjedmetom nacionaljnoj gordosti.

Tak, v Rossii djejstvujut muzei-bunkery v Moskve: Istoriqjeskij muzejnyj kompleks «Zapasnoj komandnyj punkt Verxovnogo Glavnokomandujuщjego Krasnoj Armii I.V.Stalina perioda Velikoj Otjeqjest vennoj vojny 1941-1945 godov» v Izmajlovo («Bunker Stalina») javljaetsja filialom Centraljnogo muzeja Vooruzhjennyx Sil, Muzej Xolodnoj vojny (ekspozicionnyj kompleks ZKP «Taganskij») — voenno-istoriqjeskij muzej i muzejno-razvlekatjeljnyj kompleks, sozdannyj v byvshjem zasekrjeqjennom voennom obъjektje SSSR — zapasnom komandnom punktje «Taganskij» (GO-42). Muzej funkcioniruet s 2006 goda, posle togo kak ZKP «Taganskij» byl kuplen u Ministjerstva oborony RF na aukcione qastnoj kompanijej «Novik-Servis».

V Samarje tozhje jestj «Bunker Stalina», stavshij muzejem jeщje v 1991 godu.

V Kaliningradje rabotaet muzej «Blindazh» — komandnyj bunker poslednego nemeckogo voennogo komendanta Kenigsberga gjenerala ot infantjerii Otto fon Lesha, v kotorom v 1945 godu byl podpisan akt o kapituljacii Kenigsbergskogo garnizona.

V Ukraine jestj voenno-morskoj muzejnyj kompleks «Balaklava». Posle togo, kak voenno-morskuju bazu, imevshuju kombinirovannoe protivoatomnoe fortifikacionnoe sooruzhjenije dlja rjemonta i ukrytija podvodnyx lodok, v 1993 godu pokinuli rossijskije voennye, jeje osnovatjeljno razgrabili marodjery. No ukrainskije vlasti opomnilisj, i v 2004 g. v Balaklave otkryli muzej.

Takzhje v Ukraine v rajone Korostjenja v 2005 godu v byvshjem komandnom punktje Korostjenjskogo ukrjeprajona № 5 byl otkryt muzej «Bunker Stalina «Skala»«. Komandnyj punkt «Skala» dlja buduщjego Jugo-Zapadnogo fronta byl postroen v 1935-1938 godax pod rukovodstvom gjenerala Dmitrija Karbyshjeva v rjezhime strogoj sekrjetnosti v prirodnyx granitnyx peщjerax.

V Kirovogradskoj oblasti Ukrainy, v sele Pobuzjke imejetsja muzej raketnyx vojsk stratjegiqjeskogo naznaqjenija s otkrytym dlja posetitjelej komandnym punktom.

V litovskom gorodje Plungje raketnuju shaxtu glubinoj 27 metrov, v kotoroj v sovetskoe vrjemja stojala v boevoj gotovnosti atomnaja stratjegiqjeskaja raketa, soxranili kak muzej.

V poljskom Perjemyshle ot� �ryli muzej, razmestiv ekspoziciju v bunkerje vrjemen Vtoroj mirovoj vojny. Muzej poljzuetsja ogromnoj populjarnostjju srjedi turistov, avtory proekta namerjeny otrjemontirovatj jeщje odin bunker, raspolozhjennyj v rajone Pshjekopana. Zdjesj budjet obustroeno mesto dlja piknikov, a takzhje otkroetsja otjelj, gosti kotorogo smogut pozhitj v uslovijax voennogo vrjemeni.

V muzej prjevratilsja komandnyj punkt voenno-vozdushnoj bazy SShA v Bentuotjerse (Velikobritanija). Muzejnyj kompleks vkljuqaet v sebja vosstanovlennye v originaljnom vidje operacionnyj centr, a takzhje punkty upravlenija, svjazi i sanitarnoj obrabotki. Drugije pomeщjenija prjevraщjeny v vystavoqnye zaly, v kotoryx sobrany dokumenty, otrazhajuщije vsju istoriju obъjekta vplotj do 1993 goda.

Muzejem stal i byvshij bunker v Bonne (Gjermanija), sooruzhjennyj na sluqaj jadjernoj ataki specialjno dlja zapadnogjermanskogo pravitjeljstva. Sejqas bunker vygljadit tak, zhje kak i v 1972 godu, kogda mog v tjeqjenije 30 dnej sluzhitj ukrytijem dlja trjex tysjaq pravitjeljstvennyx qinovnikov. Vosstanovleny spaljni, ofisy, xraniliщa protivoradiacionnogo snarjazhjenija, polevye gospitali, stomatologiqjeskij kabinet, parikmaxjerskaja, komnata kanclera.

V Berline v 2008 godu otkryt dlja shirokoj publiki postroennyj v 1983 godu «Bunker Xonekera», kotoryj stroilsja dlja zaщity rukovodstva GDR ot vozmozhnoj jadjernoj ataki.

V Oberxauzene v byvshjem ubezhiщje rabotaet muzej grazhdanskoj oborony.

V Londone davno perjeoborudovan v muzej «voennyj kabinet» Qjerqillja vrjemen Vtoroj mirovoj vojny.

Na severo-vostoke Shvejcsarii v neboljshom gorodke Ze velen vozle granicy s Lixtjenshtjejnom byvshij voennyj bunker perjeoborudovali pod gostinicsu katjegorii «nolj zvezd». Uslovija otdyxa zdjesj dostatoqno spartanskije.

Vo Francii prjevraщjeno v neboljshoj muzej ukrjeplenije artillerijskoj batarjei, nazyvavshjejesja Todt (ot imeni osnovatjelja gjermanskogo strojbata Fritcsa Todta), otkuda qjerjez La-Mansh velsja obstrjel britanskoj tjerritorii.

V SShA byvshije sekrjetnye voennye obъjekty mozhno kupitj v sobstvennostj dazhje qjerjez intjernet. Prjedlozhjenija naqinajutsja so skromnyx 199 tysjaq dollarov za bunker «v xoroshjem sostojanii» v Kanzase. Pri etom prodavcy garantirujut otsutstvije sosedjej i polnuju tishinu. A za voennyj bunker pod Njju-Jorkom s kapitaljnym rjemontom, kaminnym zalom i vstroennoj bytovoj tjexnikoj nado uzhje vylozhitj svyshje 2 mln. dollarov.

V Velikobritanii ogromnyj intjerjes vyzvala prodazha na aukcione eBay byvshjego jadjernogo bunkera, naxodjaщjegosja na tjerritorii nacionaljnogo parka Pik Distrikt v centraljnoj Anglii. Za neskoljko dnej cena neobyqnogo lota vyrosla v 50 raz i dostigla boleje 20 tysjaq funtov. Etot obъjekt byl zakryt v 1991 godu posle raspada Sovetskogo Sojuza. S tjex por im nikto ne poljzovalsja.

V Belarusi zhje, kak okazyvaetsja, samyj zaщiщjennyj obъjekt nikomu ne nuzhjen. Jego proщje zakopatj, qjem perjeprofilirovatj.

V 2010-2011 godax stroitjeli volkovysskogo OAO «SMT-32» snesli ostatki zdanija maskirovki nad bunkerom, zabetonirovali vxody v nego i zasypali sverxu zemlej, vysadiv berjezki.


s13.ru